Temat dobra i z\u0142a jest w filozofii tematem bardzo z\u0142o\u017conym. Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 ta wynika z wieloznaczno\u015bci samych poj\u0119\u0107, kt\u00f3ra to wprowadza wiele zamieszania w dyskusji. Poni\u017cej postaram si\u0119 zaproponowa\u0107 pewn\u0105 systematyk\u0119, kt\u00f3ra upraszcza dyskusj\u0119 na temat warto\u015bciowania moralnego naszych czyn\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Dobro i z\u0142o okre\u015bla\u0107 nale\u017cy w trzech, wymienionych ju\u017c przeze mnie wcze\u015bniej, sferach poznawczych:<\/p>\n\n\n\n
\u2022 wiary\/obserwacji (rola \u2013 formu\u0142owanie poj\u0119\u0107, metoda \u2013 dogmat)<\/p>\n\n\n\n
\u2022 filozofii (rola \u2013 formu\u0142owanie teorii, metoda \u2013 logika)<\/p>\n\n\n\n
\u2022 nauki (rola \u2013 gromadzenie wiedzy empirycznej, metoda \u2013 eksperyment)<\/p>\n\n\n\n
Warto\u015bciowanie moralne w sferze wiary\/obserwacji polega na przyj\u0119ciu dogmatu istnienia dobra i z\u0142a pierwotnego, jako biegun\u00f3w tego samego magnesu i ocenianiu nas na podstawie nieznanego, skomplikowanego wzoru pozycjonuj\u0105cego pomi\u0119dzy tymi biegunami (ocena zewn\u0119trzna). Mo\u017cliwe jest te\u017c odrzucenie tego dogmatu, co stawia nas w pozycji moralnej dowolno\u015bci post\u0119powania (brak oceny – \u201enihilizm moralny\u201d) lub ewentualnego przyj\u0119cia uzgodnionej wewn\u0119trznie oceny moralnej (ocena w\u0142asna – \u201ekr\u0119gos\u0142up moralny\u201d). W tej sferze nie budujemy jeszcze \u017cadnych konstrukt\u00f3w etycznych, a jedynie decydujemy, czy jakakolwiek moralno\u015b\u0107 obowi\u0105zuje nas czy nie, kieruj\u0105c si\u0119 w\u0142asnymi wewn\u0119trznymi odczuciami. Jest to prawdopodobnie najcz\u0119stsze rozumienie poj\u0119cia dobra i z\u0142a, jako wewn\u0119trznie odczuwanego, czyli takiego, do kt\u00f3rego mamy pe\u0142ne przekonanie.<\/p>\n\n\n\n
Warto\u015bciowanie moralne w sferze filozofii polega na zbudowaniu sp\u00f3jnego systemu moralnej oceny post\u0119powania jednostki. Takie systemy stanowi\u0105 podstaw\u0119 system\u00f3w spo\u0142ecznych, zar\u00f3wno religijnych, jak i \u015bwieckich. Bez systemu oceny, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z odrzuceniem jej w sferze obserwacji, nie ma mo\u017cliwo\u015bci stworzenia trwa\u0142ych regu\u0142 wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzyludzkiej. Dlatego nihilizm i zwi\u0105zane z nim patologie moralne (np. lenistwo, hedonizm, konsumpcjonizm) nie s\u0105 w stanie rozwija\u0107 ludzko\u015bci. Mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107 system moralny z\u0142y z naszego punktu widzenia, ale jednak cywilizacyjnie stabilny, natomiast trudno wyobrazi\u0107 sobie stabilny system nihilistyczny (przyjmuj\u0105ca go cywilizacja musia\u0142aby upa\u015b\u0107).<\/p>\n\n\n\n
Chcia\u0142bym wprowadzi\u0107 w tym miejscu w\u0142asny system oceny etycznej. System ten opiera si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce dobro jest motorem rozwoju cz\u0142owieka, zar\u00f3wno w sensie indywidualnym, jak i spo\u0142ecznym. Z\u0142o jest zatem degeneracj\u0105, cofni\u0119ciem w tym rozwoju. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry si\u0119 rozwija, chce \u017cy\u0107 i tworzy\u0107. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry si\u0119 zwija, sam d\u0105\u017cy do poddania si\u0119 entropii. Samob\u00f3jstwo cz\u0142owieka jest w takim kontek\u015bcie z\u0142em najgorszym, ale obserwacja motyw\u00f3w samob\u00f3jstw mo\u017ce ods\u0142oni\u0107 pewn\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107. O ile obserwacja rozwoju ludzkiego jest tak wielow\u0105tkowa, \u017ce odpowiedzi na sens \u017cycia mamy, w zwi\u0105zku z tym, ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107, to odpowied\u017a na bezsens \u017cycia wydaje si\u0119 prosta. Doszed\u0142em do wniosku, \u017ce ludzie pope\u0142niaj\u0105 samob\u00f3jstwa, poniewa\u017c nie mog\u0105 znie\u015b\u0107 cierpienia fizycznego lub psychicznego \u2013 jest to cecha wsp\u00f3lna. Czyli cierpienie jest z\u0142e, co przez zaprzeczenie oznacza, \u017ce dobry mo\u017ce by\u0107 brak cierpienia albo sam proces usuwania cierpienia z \u017cycia. Stoj\u0119, w tym wypadku, wyra\u017anie w opozycji do stwierdzenia, \u017ce \u201ecierpienie uszlachetnia\u201d. Nie jeste\u015bmy w stanie sprawdzi\u0107, czy osoba wybitna moralnie, ale nie cierpi\u0105ca, nie by\u0142aby bardziej tw\u00f3rcza. Nie wiemy wi\u0119c, czy do\u015bwiadczenie cierpienia jest konieczne w rozwoju jednostki. Uwa\u017cam, \u017ce cierpienie jest drogowskazem, \u017ce idziemy w niew\u0142a\u015bciwym kierunku, w spos\u00f3b zawiniony przez nas samych lub te\u017c nie. Dobrym jest wi\u0119c odwracanie tego trendu poprzez uwalnianie \u015bwiata wok\u00f3\u0142 nas od niepotrzebnego cierpienia. Ostateczna ocena cz\u0142owieka w takim systemie etycznym zale\u017cy od tego, jaki odcisk b\u00f3lu zostawiamy na \u015bwiecie i ile tw\u00f3rczej rado\u015bci do niego wprowadzamy.<\/p>\n\n\n\n
Warto\u015bciowanie moralne w sferze nauki polega na spo\u0142ecznej, wielopoziomowej ocenie przydatno\u015bci jednostki w kontek\u015bcie utylitarnym. Czyli dobro=u\u017cyteczno\u015b\u0107, a z\u0142o=bezu\u017cyteczno\u015b\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce dobrym punktem wyj\u015bcia do rozwa\u017ca\u0144 na ten temat mo\u017ce by\u0107 przypisanie sk\u0142adowych takiej oceny do koncepcji potrzeb piramidy Maslowa (troch\u0119 by\u0107 mo\u017ce nieaktualnej). Ocen\u0119 przydatno\u015bci rozumiem jako wielomian o sk\u0142adowych piramidy Maslowa, lecz wagach zale\u017cnych od przyj\u0119tego systemu etycznego. Mog\u0105 istnie\u0107 specyficzne systemy etyczne, w kt\u00f3rych taka \u201eetyczna piramida\u201d wcale nie b\u0119dzie przypomina\u0107 piramidy.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli przyj\u0105\u0107 etyk\u0119, kt\u00f3r\u0105 zaproponowa\u0142em to, wskutek minimalizacji cierpienia, dla potrzeb:<\/p>\n\n\n\n
Z\u0142o oznacza wszystko przeciwne \u2013 to co \u015bci\u0105ga nas w d\u00f3\u0142 i nie pozwala wybi\u0107 ponad prymitywizm.<\/p>\n\n\n\n
M\u00f3g\u0142bym w tym momencie rozwin\u0105\u0107, jak dok\u0142adnie zaspokajanie poszczeg\u00f3lnych potrzeb przek\u0142ada si\u0119 na u\u017cyteczno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, ale nie chc\u0119 przynudza\u0107 \u2013 mo\u017cecie wywnioskowa\u0107 to sobie sami. Nale\u017cy tylko doda\u0107, \u017ce nie\/zaspokajanie powy\u017cszych potrzeb definiuje wprawdzie ocen\u0119 moraln\u0105 jednostki, ale ocena taka jest subiektywna i obarczona b\u0142\u0119dem niedoszacowania \u2013 nie wiemy \u201ea priori\u201d jakie dok\u0142adnie skutki wywo\u0142a nasze dzia\u0142anie. Podczas podejmowania decyzji moralnych nie mamy te\u017c cz\u0119sto dost\u0119pu do wszystkich informacji, kt\u00f3re pomaga\u0142yby podj\u0105\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 decyzj\u0119 i nie wiemy, jak zareaguje nasze otoczenie. Luk\u0119 t\u0105 uzupe\u0142niamy intuicj\u0105, czyli przes\u0142ankami wywnioskowanymi z poprzednich podobnych decyzji lub ca\u0142kiem losowym przeczuciem. Wyobra\u017acie sobie w tym momencie, jak skomplikowana mo\u017ce by\u0107 ocena moralna post\u0119powania wi\u0119kszej grupy ludzi\u2026<\/p>\n\n\n\n
Dodam te\u017c na koniec, i\u017c w opozycji do koncepcji buddyjskich uwa\u017cam, \u017ce nie nale\u017cy wyzbywa\u0107 si\u0119 potrzeb, jako \u017ar\u00f3d\u0142a cierpienia. \u0179r\u00f3d\u0142em wewn\u0119trznego cierpienia jednostki mog\u0105 by\u0107 potrzeby, kt\u00f3rych nie mo\u017ce ona z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w zrealizowa\u0107, ale powinni\u015bmy zaspokaja\u0107 te potrzeby, kt\u00f3re s\u0105 w naszym zasi\u0119gu i kt\u00f3rych zaspokojenie z du\u017c\u0105 doz\u0105 pewno\u015bci s\u0142u\u017cy doskonaleniu \u015bwiata oraz nas samych. Zgodnie ze stoickimi wskazaniami, potrzeby szkodliwe, niemo\u017cliwe do zaspokojenia, nale\u017cy natomiast eliminowa\u0107. Howgh!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Temat dobra i z\u0142a jest w filozofii tematem bardzo z\u0142o\u017conym. Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 ta wynika z wieloznaczno\u015bci samych poj\u0119\u0107, kt\u00f3ra to wprowadza wiele zamieszania w dyskusji. Poni\u017cej postaram si\u0119 zaproponowa\u0107 pewn\u0105 systematyk\u0119, kt\u00f3ra upraszcza dyskusj\u0119 na temat warto\u015bciowania moralnego naszych czyn\u00f3w. Dobro i z\u0142o okre\u015bla\u0107 nale\u017cy w trzech, wymienionych ju\u017c przeze mnie wcze\u015bniej, sferach poznawczych: \u2022 wiary\/obserwacji …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-484","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filozofia","entry entry-center"],"modified_by":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=484"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":495,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/484\/revisions\/495"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}