Obecnie na \u015bwiecie egzystuje wiele system\u00f3w ekonomicznych, lecz istot\u0105 poni\u017cszego felietonu jest kr\u00f3tka obserwacja tych, kt\u00f3re w ci\u0105gu ostatnich 100 lat wywar\u0142y najwi\u0119kszy odcisk na ludzko\u015bci. Nie b\u0119d\u0119 przytacza\u0142 dat i podstaw doktryn oraz szczeg\u00f3\u0142owego podzia\u0142u \u2013 jest na ten temat wiele opracowa\u0144 i z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna uzupe\u0142ni\u0107 sobie wiedz\u0119 z og\u00f3lnodost\u0119pnych \u017ar\u00f3de\u0142. Chcia\u0142bym skoncentrowa\u0107 si\u0119 na tym, co zostaje cz\u0119sto pomini\u0119te, czyli na dysonansie pomi\u0119dzy za\u0142o\u017ceniami systemu, a jego ekonomicznymi skutkami oraz na przyczynie tego dysonansu. Dysonans ten szczeg\u00f3lnie widoczny jest w systemach zradykalizowanych.<\/p>\n\n\n\n
Pod obserwacj\u0119 bior\u0119: socjalizm \u2192 komunizm, interwencjonizm\u2192 faszyzm, kapitalizm \u2192 neoliberalizm (strza\u0142ka oznacza radykalizacj\u0119 doktryny).<\/p>\n\n\n\n
Mam nieodparte wra\u017cenie, i\u017c wymienione systemy mimo, \u017ce ca\u0142y czas istniej\u0105, co pozornie mog\u0142oby dowodzi\u0107 ich skuteczno\u015bci, powoli doprowadzaj\u0105 ludzko\u015b\u0107 do upadku. S\u0105 one kompletnymi systemami spo\u0142ecznymi, lecz zwr\u00f3c\u0119 uwag\u0119 g\u0142\u00f3wnie na ich aspekt ekonomiczny. Systemy podstawowe nieuchronnie ulegaj\u0105 radykalizacji, a\u017c do momentu wyst\u0105pienia katastrofy i odrzucenia zradykalizowanej formy systemu. Nale\u017ca\u0142oby nadmieni\u0107, \u017ce w epoce globalizacji upadek \u015bwiatowego systemu ekonomicznego (bo taki mo\u017ce zaistnie\u0107) mo\u017ce oznacza\u0107 chaos i trudne do przewidzenia konsekwencje.<\/p>\n\n\n\n
Mieli\u015bmy do tej pory do czynienia z pe\u0142nym odrzuceniem faszyzmu, cz\u0119\u015bciowym odrzuceniem komunizmu oraz brakiem odrzucenia neoliberalizmu, kt\u00f3re to nast\u0105pi po nast\u0119pnej wielkiej katastrofie ekonomicznej. Rzecz\u0105 trudno dla mnie akceptowaln\u0105 jest fakt, \u017ce tw\u00f3rcy system\u00f3w nie dostrzegaj\u0105 tej tendencji. S\u0105 tylko dwa mo\u017cliwe wyt\u0142umaczenia tej sytuacji: s\u0105 fanatycznie oddani utopijnej idei lub, co uwa\u017cam za bardziej prawdopodobne, cynicznie prowokuj\u0105 radykalizacj\u0119 systemu w celu wywo\u0142ania wojny i transferu kapita\u0142u, zgodnie z wcze\u015bniej przygotowanym planem. Nie uwa\u017cam tw\u00f3rc\u00f3w system\u00f3w spo\u0142ecznych za imbecyli, stawiam wi\u0119c \u015bmia\u0142o tez\u0119, i\u017c ka\u017cda radykalizacja systemu ekonomicznego ma na celu masow\u0105, planowan\u0105 grabie\u017c, a pojawienie si\u0119 chwytliwych medialnie, radykalnych \u201eprorok\u00f3w\u201d jest ostatnim ostrze\u017ceniem przed zniszczeniem zaatakowanego spo\u0142ecze\u0144stwa. <\/p>\n\n\n\n
Jak rozpozna\u0107 i jak pozby\u0107 si\u0119 prorok\u00f3w radykalizmu? Jest to, wbrew pozorom do\u015b\u0107 proste. S\u0142uchamy pogl\u0105d\u00f3w danego cz\u0142owieka, a potem konfrontujemy z nim swoje w dyskusji. Pos\u0142ugujemy si\u0119 argumentami logicznymi i pr\u00f3bujemy docieka\u0107 prawdy. Je\u015bli dyskutant nie s\u0142ucha argument\u00f3w, lecz nadal operuje dogmatami, to wiemy, \u017ce mamy do czynienia z fanatykiem i spokojnym, acz stanowczym \u201ekopem w dup\u0119\u201d wyrzucamy go poza stref\u0119 dyskusji. W internecie takim kopem mo\u017ce by\u0107 ban na forum lub wykluczenie z grupy. W \u017cyciu codziennym mniej lub bardziej dos\u0142owny \u201ekop w dup\u0119\u201d bywa te\u017c jak najbardziej wskazany, aczkolwiek czasem trudny do wykonania, ze wzgl\u0119du na penalizacj\u0119 agresji (kopa\u0107 nale\u017cy wi\u0119c ma\u0142o agresywnie, acz dotkliwie skutecznie).<\/p>\n\n\n\n
Stworzenie dobrego dla ludzko\u015bci, skutecznego systemu ekonomicznego, nie jest banalnym zadaniem. Za g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119 niezaplanowanych pora\u017cek system\u00f3w ekonomicznych uwa\u017cam ich amoralno\u015b\u0107 \u2013 za\u0142o\u017cenie, \u017ce ludzie bezwolnie poddadz\u0105 si\u0119 narzuconemu dyktatowi w imi\u0119 obiecanych przysz\u0142ych zysk\u00f3w. Takie podej\u015bcie niestety dzia\u0142a, lecz dzia\u0142a kr\u00f3tkoterminowo \u2013 gdy ca\u0142e pokolenia marnuj\u0105 swoje \u017cycie dla utopijnej idei, a mityczny zysk nie nadchodzi, lub osi\u0105ga go niewielu, system nieuchronnie wypala si\u0119 i upada. Dobry system ekonomiczny wymaga\u0142by g\u0142\u0119bokiej analizy zachowa\u0144 ludzkich, musia\u0142by by\u0107 systemem nagradzaj\u0105cym ekonomicznie ludzi pracuj\u0105cych dla dobra wsp\u00f3lnego i penalizuj\u0105cym ekonomicznie zachowania niszcz\u0105ce wsp\u00f3lnot\u0119. System amoralny mo\u017ce by\u0107 skuteczny jedynie po\u015br\u00f3d maszyn, kt\u00f3re moralno\u015bci nie posiadaj\u0105. Nie zaskakuj\u0105 wi\u0119c pr\u00f3by sprowadzenia ludzi do poziomu przewidywalnych maszyn w radykalnych wersjach system\u00f3w \u2013 jest to logiczna konsekwencja wzrostu entropii systemu, gdy\u017c system niestabilny pr\u00f3buje stabilizowa\u0107 si\u0119 poprzez zmniejszenie z\u0142o\u017cono\u015bci. Podtrzymuj\u0119 przy tym, \u017ce radykalizacja jest planowana, lecz system sam w sobie pr\u00f3buje utrzyma\u0107 si\u0119 jak najd\u0142u\u017cej.<\/p>\n\n\n\n
Mia\u0142o by\u0107 o dysonansie, a wi\u0119c troch\u0119 mocnych przyk\u0142ad\u00f3w. Socjalizm mia\u0142 zlikwidowa\u0107 nier\u00f3wno\u015bci, a wygenerowa\u0142 komunizm, a wraz z nim potworn\u0105 n\u0119dz\u0119 oraz arystokracj\u0119 aparatczyk\u00f3w partyjnych. Interwencjonizm mia\u0142 trzyma\u0107 w kajdanach kluczowe dla pa\u0144stwa dziedziny, a wygenerowa\u0142 faszyzm, kt\u00f3ry trzyma\u0142 w kajdanach ka\u017cd\u0105 mo\u017cliw\u0105 dziedzin\u0119 \u017cycia, uniemo\u017cliwiaj\u0105c prawie ca\u0142kowicie inicjatyw\u0119. Kapitalizm mia\u0142 uwolni\u0107 cz\u0142owieka przez dobrobyt, a stworzy\u0142 neoliberalizm, kt\u00f3ry zniewala ca\u0142e masy ludzi przez rabunek i lichw\u0119. Ka\u017cda z doktryn wytwarza sw\u00f3j wzorzec cz\u0142owieka, zachwalany przez us\u0142u\u017cne media. Media wychwalaj\u0105 kolejno: cz\u0142owieka pracy, obywatela, konsumenta. I w ka\u017cdej z nich ten podmiot-cz\u0142owiek nadal faktycznie nie znaczy nic, s\u0142u\u017cy tylko pompowaniu zysku mniej lub bardziej anonimowym nadzorcom systemu. A\u017c do kolapsu systemu, mordu, jawnej ju\u017c kradzie\u017cy i nowego rozdania kart. Kiedy wreszcie zatrzyma si\u0119 ta karuzela?<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna w tym miejscu pr\u00f3bowa\u0107 zarzuci\u0107 mi krytykanctwo i brak w\u0142asnej recepty na pal\u0105cy problem, jakim jest brak satysfakcjonuj\u0105cego systemu ekonomicznego na miar\u0119 naszych czas\u00f3w. Spr\u00f3buj\u0119 wi\u0119c zaproponowa\u0107 rozwi\u0105zanie, a przynajmniej jego warunki pocz\u0105tkowe.<\/p>\n\n\n\n
Nie posiadam idealnej recepty, gdy\u017c jest to problem skomplikowany, lecz postulowa\u0142bym: <\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Struktura w\u0142adzy w systemie jest dla mnie spraw\u0105 drugorz\u0119dn\u0105. Nie ma znaczenia, czy b\u0119dzie to monarchia, oligarchia, demokracja, czy te\u017c jakikolwiek system mieszany, o ile b\u0119d\u0105 to rz\u0105dy skuteczne i stabilne. Mamy w historii przyk\u0142ady dobrych i z\u0142ych rz\u0105d\u00f3w, opartych o r\u00f3\u017cne struktury w\u0142adzy. S\u0105 kwestie, w kt\u00f3rych zdanie og\u00f3\u0142u jest istotne i wi\u0105\u017c\u0105ce, jak i takie, w kt\u00f3rych musi zdecydowa\u0107 specjalista w danej dziedzinie. Wa\u017cne \u017ceby decyzje podejmowane by\u0142y na czas, gdy\u017c cz\u0119sto mamy do czynienia z sytuacj\u0105, gdy decyzja podejmowana jest w oparciu o nieaktualne informacje i jej skutki bywaj\u0105, z tego w\u0142a\u015bnie powodu, odleg\u0142e od zamierzonych.<\/p>\n\n\n\n
Nie mam ju\u017c specjalnie nadziei, i\u017c ludzko\u015b\u0107 si\u0119 \u201eobudzi\u201d i zbuduje sprawiedliwy system ekonomiczny. Szczerze uwa\u017cam, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 ludzi jest niestety pod\u0142ymi kreaturami, socjopatami maskuj\u0105cymi swoje grabie\u017ccze intencje pod pozorami humanistycznych zachowa\u0144, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 wy\u0142\u0105cznie \u201eurobieniu\u201d ofiary przed ekonomiczn\u0105 konsumpcj\u0105. Niestety tacy w\u0142a\u015bnie ludzie, ze wzgl\u0119du na swoja przebojowo\u015b\u0107 i brak opor\u00f3w moralnych, decyduj\u0105 o losie spo\u0142ecze\u0144stw. Obok \u015bmierci i cierpienia ca\u0142ych mas ludzi przechodzi si\u0119 dzi\u015b w zasadzie oboj\u0119tnie (a mo\u017ce zawsze tak by\u0142o, kto wie). Nie zmienia to jednak konieczno\u015bci pisania o tym, jak mo\u017cna rozwi\u0105zywa\u0107 problemy spo\u0142eczno-ekonomiczne. Je\u015bli ludzie chc\u0105 by\u0107 dla siebie podli, cho\u0107 istnieje alternatywa, to niech ludzko\u015b\u0107 sp\u0142onie, bo nie jest warta dalszego istnienia…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Obecnie na \u015bwiecie egzystuje wiele system\u00f3w ekonomicznych, lecz istot\u0105 poni\u017cszego felietonu jest kr\u00f3tka obserwacja tych, kt\u00f3re w ci\u0105gu ostatnich 100 lat wywar\u0142y najwi\u0119kszy odcisk na ludzko\u015bci. Nie b\u0119d\u0119 przytacza\u0142 dat i podstaw doktryn oraz szczeg\u00f3\u0142owego podzia\u0142u \u2013 jest na ten temat wiele opracowa\u0144 i z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna uzupe\u0142ni\u0107 sobie wiedz\u0119 z og\u00f3lnodost\u0119pnych \u017ar\u00f3de\u0142. Chcia\u0142bym skoncentrowa\u0107 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"no","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[5,3],"tags":[],"class_list":["post-413","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-codziennosc","category-filozofia","entry entry-center"],"modified_by":"Konrad Jurkiewicz","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/413","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=413"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/413\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":416,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/413\/revisions\/416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=413"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=413"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=413"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}