Przez prawie ca\u0142e \u017cycie obserwuj\u0119, coraz to bardziej ra\u017c\u0105ce, odrzucenie filozofii w przestrzeni publicznej, w \u017cyciu prywatnym oraz w og\u00f3lnodost\u0119pnych mediach. Poj\u0119cie \u201efilozof\u201d sta\u0142o si\u0119 stygmatem, kojarzy si\u0119 ze \u015bmieszno\u015bci\u0105, ze zb\u0119dnym \u201em\u0119drkowaniem\u201d nad rzeczami tak przecie\u017c oczywistymi dla og\u00f3\u0142u. Trend wy\u015bmiewania filozofii i odsy\u0142ania jej do historycznego lamusa jest tak naprawd\u0119 dobrym podsumowaniem tego, co wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat ma nam do zaoferowania. Filozofia oznacza umi\u0142owanie m\u0105dro\u015bci, czyli pochwa\u0142\u0119 rozwa\u017cnego post\u0119powania, post\u0119powania przynosz\u0105cego korzy\u015bci jednostce, spo\u0142eczno\u015bci i og\u00f3\u0142owi ludzko\u015bci. Filozofia to ci\u0105g\u0142a optymalizacja naszego dzia\u0142ania, oparta o zgromadzon\u0105 wiedz\u0119, weryfikowan\u0105 przez ca\u0142e nasze \u017cycie. Wyszydzanie filozofii jest wyszydzaniem m\u0105dro\u015bci samej w sobie, czyli kpin\u0105 z godnego u\u017cywania rozumu, a powszechne przyzwolenie na taka postaw\u0119 jest przykr\u0105 cezur\u0105, wyznaczaj\u0105c\u0105 prawdopodobny koniec pewnej epoki w rozwoju cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Przyczyn takiej postawy upatruj\u0119 mi\u0119dzy innymi w niejednoznacznym okre\u015bleniu roli filozofii przez wsp\u00f3\u0142czesnych filozof\u00f3w. Przyk\u0142adowo, popularny w narracji filozoficznej naszych czas\u00f3w postmodernizm zapomina o roli filozofii w kszta\u0142towaniu cz\u0142owieka, odchodzi od samej jej istoty, wstawiaj\u0105c w to miejsce kompletn\u0105 pr\u00f3\u017cni\u0119 etyczn\u0105 i dowolno\u015b\u0107 interpretacji. Takie podej\u015bcie nie s\u0142u\u017cy rozwojowi ludzko\u015bci i nie pomaga w \u017cyciu przeci\u0119tnego cz\u0142owieka. Filozofia nie spe\u0142niaj\u0105ca swojej funkcji utylitarnej faktycznie traci racj\u0119 bytu. Nawo\u0142uj\u0119 zatem w tym miejscu do powrotu do staro\u017cytno\u015bci, przywr\u00f3cenia znaczenia podstawowym poj\u0119ciom, kt\u00f3rych znaczenie rozmywa si\u0119 na przestrzeni wiek\u00f3w i od\u015bwie\u017cenia praktycznej roli filozofii. Czasem trzeba zrobi\u0107 krok w ty\u0142, \u017ceby w\u0142a\u015bciwie oceni\u0107 to, co jest niedaleko przed nami.<\/p>\n\n\n\n
Gwa\u0142towny post\u0119p technologiczny wp\u0142ywa r\u00f3wnie\u017c po\u015brednio na wyparcie filozofii ze sfery dyskursu publicznego. Aby g\u0142\u0119biej zrozumie\u0107, dlaczego rozw\u00f3j technologiczny powoduje regres w sferze filozoficznej, nale\u017cy okre\u015bli\u0107 rol\u0119 filozofii w rozwoju cz\u0142owieka. Spotykana cz\u0119sto opinia, \u017ce rol\u0119 filozofii przej\u0119\u0142a cz\u0119\u015bciowo wiara, a cz\u0119\u015bciowo nauka, w zwi\u0105zku z czym filozofia nie jest ju\u017c potrzebna, jest daleko id\u0105cym uproszczeniem. Cz\u0142owiek posiada zas\u00f3b wiedzy wrodzonej oraz nabywa wiedz\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie, korzystaj\u0105c przy tym ze swoich zmys\u0142\u00f3w oraz z maszyny logicznej jak\u0105 jest jego umys\u0142. Celem \u017cycia cz\u0142owieka w sensie humanistycznym jest, moim zdaniem, d\u0105\u017cenie do odkrywania prawdy o otaczaj\u0105cym nas \u015bwiecie \u2013 d\u0105\u017cenie, a nie odkrycie, poniewa\u017c istniej\u0105 granice naszego poznania i nale\u017cy mie\u0107 tego \u015bwiadomo\u015b\u0107. Cz\u0142owiek, ograniczony w poznaniu do swoich zmys\u0142\u00f3w, wytwarza sobie pewien obraz \u015bwiata, w kt\u00f3rym funkcjonuje. Sp\u00f3jno\u015b\u0107 tego obrazu \u015bwiata w umy\u015ble warunkuje stabilno\u015b\u0107 psychiczn\u0105 jednostki. Gwa\u0142towny rozw\u00f3j technologii stabilno\u015b\u0107 t\u0105 narusza poprzez sta\u0142e przeci\u0105\u017canie zmys\u0142\u00f3w bod\u017acami, pr\u00f3by inkorporacji nowych zmys\u0142\u00f3w oraz otaczanie cz\u0142owieka przedmiotami, kt\u00f3rych budowy i zasady dzia\u0142ania zazwyczaj nie jest w stanie zrozumie\u0107 bez posiadania specjalistycznej wiedzy. Obserwujemy w zwi\u0105zku z tym chaos informacyjny i bezkrytyczne masowe poddawanie si\u0119 technologii (wygodnictwo, bierno\u015b\u0107), wraz z id\u0105cym za tym zanikiem u\u017cywania w\u0142asnego rozumu do analizy otaczaj\u0105cego nas \u015bwiata. \u017byjemy w czasach, w kt\u00f3rych ludzie przestaj\u0105 samodzielnie rozwi\u0105zywa\u0107 napotkane problemy, a cz\u0119sto samo zauwa\u017canie istnienia problem\u00f3w uwa\u017cane jest za przeczulenie. Stracili\u015bmy czujno\u015b\u0107 – przy takim podej\u015bciu ka\u017cdy problem, kt\u00f3rego nie da si\u0119 jednak omin\u0105\u0107, wydaje si\u0119 nie do rozwi\u0105zania. Naturaln\u0105 konsekwencj\u0105 masowo\u015bci takiej postawy jest r\u00f3wnie\u017c niech\u0119\u0107 do filozofii.<\/p>\n\n\n\n
C\u00f3\u017c zatem nale\u017cy uczyni\u0107, aby przywr\u00f3ci\u0107 filozofii nale\u017cne jej miejsce? Przede wszystkim zlikwidowa\u0107 trzeba pewien konflikt, kt\u00f3ry powsta\u0142 w wyniku naruszenia r\u00f3wnowagi w sposobie poznawania i postrzegania \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n
W moim rozumieniu, ludzie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 w poznawaniu \u015bwiata trzema sferami poznawczymi (upraszczaj\u0105c troch\u0119 oczywi\u015bcie):<\/p>\n\n\n\n
\u2022 wiary\/obserwacji (rola \u2013 formu\u0142owanie poj\u0119\u0107, metoda – dogmat)<\/p>\n\n\n\n
\u2022 filozofii (rola \u2013 formu\u0142owanie teorii, metoda – logika)<\/p>\n\n\n\n
\u2022 nauki (rola \u2013 gromadzenie wiedzy empirycznej, metoda \u2013 eksperyment)<\/p>\n\n\n\n
Cz\u0142owiek spotykaj\u0105c nieznany mu obiekt bada go zmys\u0142ami, definiuje poj\u0119ciowo, otacza swego rodzaju kultem. Z czasem obiekt taki budzi wi\u0119ksze zainteresowanie i tworz\u0105 si\u0119 na jego temat teorie, kt\u00f3re nast\u0119pnie weryfikowane s\u0105 do\u015bwiadczalnie. Tak wygl\u0105da prawid\u0142owy proces zdobywania wiedzy. Nie ma tu \u017cadnego konfliktu, jest tylko stopniowe poznanie. Filozofia (nawet nienazwana tak wprost) ma w takim procesie rol\u0119 mediatora mi\u0119dzy nauk\u0105 a wiar\u0105, definiuje co realnie mo\u017cliwe jest do zbadania i czym warto si\u0119 zajmowa\u0107. Jest to oczywi\u015bcie proces bardzo dynamiczny, nast\u0119puje ci\u0105g\u0142a migracja obiekt\u00f3w mi\u0119dzy sferami poznawczymi (r\u00f3wnie\u017c wsteczna w wypadku negatywnej weryfikacji). Mo\u017cliwe jest te\u017c ca\u0142kowite poznanie obiektu przypadkowo. Sfery poznania stale si\u0119 rozszerzaj\u0105, zawsze istnieje te\u017c sfera zewn\u0119trzna, b\u0119d\u0105ca poza mo\u017cliwo\u015bciami poznawczymi cz\u0142owieka (ale niekoniecznie np. poza mo\u017cliwo\u015bciami poznawczymi sztucznej inteligencji, w odniesieniu do mo\u017cliwo\u015bci cz\u0142owieka).<\/p>\n\n\n\n
Co zatem nast\u0119puje, gdy pozbawiamy filozofi\u0119 nale\u017cnej jej roli i usuwamy j\u0105 z procesu poznawczego? Nast\u0119puje ostry konflikt mi\u0119dzy wiar\u0105, a nauk\u0105 o sched\u0119 po filozofii. Dochodzi do powstania wynaturze\u0144 takich, jak \u201enaukowe podstawy wiary\u201d czy \u201ewiara w nauk\u0119\u201d. Przyk\u0142adem pierwszego jest istnienie ko\u015bcio\u0142a scjentologicznego (ubieraj\u0105cego wiar\u0119 w pseudonaukowy be\u0142kot), przyk\u0142adem drugiego akceptacja w \u015brodowisku naukowym teorii strun (niemo\u017cliwej do potwierdzenia ani obalenia przez tysi\u0105ce lat). Mo\u017cemy te\u017c wymieni\u0107 bezcelowe dyskusje ateist\u00f3w z wierz\u0105cymi, dotycz\u0105ce istnienia Boga (w przyj\u0119tym kontek\u015bcie obiekt z definicji zawsze b\u0119dzie le\u017ca\u0142 poza dziedzin\u0105 pojmowania cz\u0142owieka), czy prowadzenie bada\u0144 naukowych na zasadzie wy\u015bcigu szczur\u00f3w i wiary \u017ce \u201esi\u0119 przyda\u201d (bez uprzedniej analizy potencjalnych zastosowa\u0144 i skutk\u00f3w u\u017cycia). Brak powszechnego zrozumienia mediacyjnej, filtruj\u0105cej roli filozofii w poznaniu, powoduje marnotrawienie potencja\u0142u poznawczego cz\u0142owieka na ten niepotrzebny konflikt. Powoduje te\u017c powstanie wewn\u0119trznych niesp\u00f3jno\u015bci w psychice zaanga\u017cowanych w konflikt os\u00f3b, kt\u00f3ra nie mia\u0142aby miejsca, gdyby ka\u017cda z trzech sfer poznawczych by\u0142a u nich odpowiednio zagospodarowana. Przyk\u0142adowo wiejski grabarz mo\u017ce by\u0107 oczytanym, wierz\u0105cym utylitaryst\u0105 jak i nieoczytanym, niewierz\u0105cym hedonist\u0105 \u2013 s\u0105 to r\u00f3\u017cne wybory cz\u0142owieka, niekonfliktuj\u0105ce ze sob\u0105. <\/p>\n\n\n\n
Tak wi\u0119c, filozofi\u0119 uwa\u017cam za istotny regulator rozwoju cz\u0142owieka, a nie tylko za poj\u0119cie historyczne i obiekt analizy dla w\u0105skiej grupy specjalist\u00f3w. Jakie zatem dzia\u0142ania podj\u0105\u0142bym, aby przywr\u00f3ci\u0107 filozofii jej w\u0142a\u015bciwe miejsce? <\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze \u2013 wprowadzi\u0107 nale\u017cy nauk\u0119 filozofii do program\u00f3w szkolnych, elementy w szkole podstawowej (analiza logiczna tekstu, kr\u00f3tkie dyskusje na zadany temat), pe\u0142noprawny przedmiot w szkole \u015bredniej. Nie powinna to by\u0107 kolejna lekcja historii, tym razem historii filozofii. Edukacja filozoficzna oparta powinna by\u0107 na konfrontacji pogl\u0105d\u00f3w w dyskusji z uczniami, najlepiej na zasadzie sokratejskiej, czyli poprzez negowanie a\u017c do pozostawienia tego, co zanegowa\u0107 si\u0119 nie da. Tematy dyskusji dobiera\u0107 nale\u017cy odpowiednio do mo\u017cliwo\u015bci intelektualnych uczni\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n
Po drugie \u2013 tempo rozwoju technologicznego dostosowa\u0107 nale\u017cy do mo\u017cliwo\u015bci poznawczych u\u017cytkownik\u00f3w technologii. Nasze m\u00f3zgi nie s\u0105 przystosowane do tempa rozwoju narzuconego obecnie, powoduje to epidemie zaburze\u0144 psychosomatycznych i stawia pod znakiem zapytania sensowno\u015b\u0107 takiego rozwoju. W p\u0119dzie poznania nowych technologii tracimy r\u00f3wnie\u017c umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 niezb\u0119dne w sytuacjach kryzysowych, gdy technologia zawiedzie (rozb\u0142ysk na S\u0142o\u0144cu, podobny jak w 1859 roku, mo\u017ce na lata pozbawi\u0107 nas elektryczno\u015bci, od kt\u00f3rej obecnie jeste\u015bmy uzale\u017cnieni). Pr\u00f3by dostosowania cz\u0142owieka do tempa rozwoju technologii (np. poprzez modyfikacje genetyczne i cybernetyczne) mog\u0105 te\u017c sko\u0144czy\u0107 si\u0119 tragedi\u0105 \u2013 chyba lepiej wybra\u0107 bezpieczn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Osobnym zagro\u017ceniem jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia \u201edeus ex machina\u201d, kt\u00f3rego nie b\u0119dziemy ju\u017c w stanie zrozumie\u0107 i kontrolowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n
Po trzecie \u2013 edukowa\u0107 nale\u017cy ludzi pod k\u0105tem \u015bwiadomego planowania swoich dzia\u0142a\u0144. Nakierowana na masow\u0105 konsumpcj\u0119, medialna papka, zosta\u0107 musi spo\u0142ecznie napi\u0119tnowana, jako szkodliwa dla rozwoju intelektualnego. Dop\u00f3ki setki niechcianych reklam, krzykliwych wizualizacji i g\u0142upawych seriali bombardowa\u0107 b\u0119d\u0105 nasze oczy i uszy, b\u0119dziemy cofali si\u0119 w rozwoju, pod\u015bwiadomie koduj\u0105c wzorce zachowa\u0144 stadnych, przygotowane przez nastawione na szybki zysk korporacje. Ludzie powinni nauczy\u0107 si\u0119 rozumnie filtrowa\u0107 informacje, kt\u00f3re do nich docieraj\u0105 poprzez media. Internet zrobi\u0142 w tym zakresie wiele dobrego, ale i to medium w ostatnich latach staje si\u0119 bardzo \u201eza\u015bmiecone\u201d (wysyp \u201efake news\u201d, trolling). <\/p>\n\n\n\n
Powiecie \u2013 utopia, nie da si\u0119 zrobi\u0107. A podoba Wam si\u0119 obecny stan \u015bwiata? Chcecie takiego \u015bwiata dla swoich dzieci? Wi\u0119ksz\u0105 utopi\u0105 jest obecny \u015bwiat, w kt\u00f3rym wszystkie role s\u0105 okre\u015blone i nie ma po co my\u015ble\u0107. Id\u0105c t\u0105 drog\u0105 sko\u0144czymy jak myszy w eksperymencie Calhouna…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Przez prawie ca\u0142e \u017cycie obserwuj\u0119, coraz to bardziej ra\u017c\u0105ce, odrzucenie filozofii w przestrzeni publicznej, w \u017cyciu prywatnym oraz w og\u00f3lnodost\u0119pnych mediach. Poj\u0119cie \u201efilozof\u201d sta\u0142o si\u0119 stygmatem, kojarzy si\u0119 ze \u015bmieszno\u015bci\u0105, ze zb\u0119dnym \u201em\u0119drkowaniem\u201d nad rzeczami tak przecie\u017c oczywistymi dla og\u00f3\u0142u. Trend wy\u015bmiewania filozofii i odsy\u0142ania jej do historycznego lamusa jest tak naprawd\u0119 dobrym podsumowaniem tego, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"no","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[3,6],"tags":[],"class_list":["post-359","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filozofia","category-technologia","entry entry-center"],"modified_by":"Konrad Jurkiewicz","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/359","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=359"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/359\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kjc.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}